Dashain Tika and Buff in Nepal

Pic source: httpscommons.wikimedia.org

Dashain Tika 02 by Krish Dulal - Own work.

Licensed under CC BY-SA 3.0 via Commons

I was trekking in the Kali Gandaki region of Nepal with Meena, during Dasara in 1997. They call it 'Dashain'. Tribal Nepali men women and children clad in colourful attire paint their foreheads with vermilion yogurt paste and stick rice grains and golden dust on it, symbolising good harvest and prosperity. They go around in groups, applying that paste and sticking rice on every friend's, relative's forehead, wishing singing and praying from door to door. That is called "Tika Lagaana" and almost everyone follows that religiously.

We took the bus from Pokhara to Baghlung, the take off point for the Kali Gandaki Trek. My frind Vinod Kamath(Captain) had covered that trek a year before and he had told me that we should get down at Maldunga bridge on the outskirts of Baghlung, from where we get mini lorries to Beni, cutting short the trek by a few kilometers. I overlooked that point and went straight to Baghlung. 

A fellow traveller, a cheerful looking army man from the Gorkha Regiment coming home, told us that he's there to celebrate Dashain with his family. "Achha lagta hai apna mulk wapis aana. Apnon ke saath tika lagaaneka, khaaneka, peeneka aur mauj masti karneka!" (It feels good coming back home, and enjoy the festivities with the vermilion paint on his forehead, eat, drink, dance and be merry with my people). 

I saw the whole town closed and deserted, except for people going around greeting each others for Dashain! Thinking that we won't get transportation to Beni that day, I decided to stay there for the day and start next morning on the trek.

We checked into a basic lodge and I was reminded of some cowboy film in which we see such dingy an dark rooms in a deserted town, nobody attending to us, in spite of shouting aloud! After an hour a boy came and said they don't have the restaurant open, as it was Dashain and we were the only residents that day in the lodge! he said there are one or two restaurants open by the bus stand area where we can have our lunch and dinner.

We were hungry, and went in search of food. In the entire town, only one restaurant was open and there people swarmed like house flies for eating! The owner said they don't have 'Daal Bhaat' but he can serve us nice Momos or noodles. People were hogging momos as if they have been starving for months! They are hard working Gorkhas and Sherpas mostly guiding trekkers and also carrying loads. Naturally they are ventripotent.

I asked the fellow sitting next to me what he's eating. He replied "Momo". I said I know it is momo, but what's the stuffing. He said "Buff".

"Buff? What is buff?" 

What he said shocked me, and I was blank for 5 minutes. 

By 'Buff', he meant meat of buffalo. Since they have banned cow slaughter in Nepal, instead of beef they eat buff, or buffalo meat!

Then I recalled that on a vast ground annexe the Hotel Dragon in Pokhara where we had stayed, early in the morning I had seen heaps of buffalo meat being sold to locals by the butchers. They had dumped the meat on blue plastic sheets and were cutting it into small bits according to the need of buyers!

Meena was looking pale and she asked the restaurant owner "Is it all you serve here? Don't we get anything without adding buff meat?" 

He smiled and said reassuringly "Don't worry madam. We also have bhejitable noodles. We don't mix meat in it."

Then we had a hearty lunch with bhejitable...oops vegetable noodles and tea. It was either too good, or we were too hungry!

After lunch we left the joint back to our room and were greeted on the way by many locals with blood red 'Tika' on their forehead with golden dust and rice grains sticking on it!

Strange customs and food habits they have in Nepal. On one hand they celebrate Dashain and on the other, they eat Buff!

"ತಿಕ್ಕಿನಾತ್ ಪೆಜ್ಜುಗಾ"(ಸಿಕ್ಕಿದಷ್ಟು ಹೆಕ್ಕುವಾ)

Pic source: www.ajeyarao.com

"ತಿಕ್ಕಿನಾತ್ ಪೆಜ್ಜುಗಾ"(ಸಿಕ್ಕಿದಷ್ಟು ಹೆಕ್ಕುವಾ), ಇದು ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೇಯ ದಿನ ಆಡಿ ಆಡಿ ಬೆವತು, ಸೋತು, ಬಣ್ಣ ಕಳಚಿ, ಕಳೆಗುಂದಿದ ಹುಲಿ ವೇಷಗಳು ಬತ್ತಲೆ ಮೈದೋರಿ ಮನೆ ಮನೆ ಹೊಕ್ಕು ಕುಣಿಯುವಾಗ, ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಳುವ ಮಾತು.

ಹರಕೆ ಹೊತ್ತ ಹುಲಿ ವೇಷಧಾರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪರಿಚಿತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕಾಸು ಪುಡಿಗಾಸು ಲೆಕ್ಕಿಸದೇ ಆದರಾಭಿಮಾನಗಳಿಂದ ಕೊಟ್ಟ  ದುಡ್ದನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಂತಹವರು. ಅಂತಹ ವೇಷಗಳಿಗೆ ನಾವು ಮನಸ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರುವತ್ತರ ದಶಕದ ಆಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 25 ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ದುಡ್ಡಿಗಾಗಿಯೇ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದು ಶಾರದಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ದಿನ ಮೊದಲು ಹೊರಟು, ಅಂದು ಬಳಿದ ಬಣ್ಣ ಬಿಸಿಲು ಬೆವರಿನಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು, ಮಾಸಿ ಉದುರಿ ಬರಿ ಮೈ ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಮತ್ತೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಧನಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಸಾಲದ ಹುಲಿಗಳು "ತಿಕ್ಕಿನಾತ್ ಪೆಜ್ಜುಗಾ" ಎಂದು ಒಕ್ಕೊರಲಿನಿಂದ ಘೋಷಿಸಿ, ಕಂಡವರ ಮನೆ ಹಿತ್ತಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಬೊಗಳುವ ನಾಯಿ, ತೆಗಳುವ ಮನೆಯೊಡೆಯನನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸದೇ, ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಮೈಮೇಲೆ ಭೂತ ಬಂದವರಂತೆ ಕುಣಿದು, ನಂತರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಡಿಯುವವರನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಮ್ಮನಾಗುವಂತೆ ಹೇಳಿ, ಮನೆ ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿ ಬಚ್ಚಲು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಿತು ಕುಳಿತ ಮನೆ ಮಂದಿ ಹುಲಿ ವೇಷ ಆಗಲೇ ಮೂರು ಮನೆ ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋಯಿತೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಮೆಲ್ಲನೇ ಹೊರ ಬಂದು, ಕತ್ತು ಉದ್ದ ಮಾಡಿ ಕಿಟಿಕಿಯಿಂದ ಇಣುಕಿ ಪಿಳಿಪಿಳಿ ನೋಡುವಾಗ ಬಾಗಿಲಿನ ಚಿಲಕ ಜೋರಾಗಿ ಬಡೆದು, ಅಥವಾ ಕಾಲ್‍ಬೆಲ್‍ನ ಗುಂಡಿ ಅದುಮಿ ಹೊರ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ರುಪಾಯಿ, ಎರಡು ರುಪಾಯಿ ಸಿಕ್ಕರೂ ಬೇಸರಿಸದೇ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ನೆನೆದು ಕೇಕೆ ಹಾಕಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಚೇಳು ಬಗ್ಗಿ ಬಾಯಿಯಿಂದ ದುಡ್ದನ್ನು ಎತ್ತಿ ಚೀಲಕ್ಕಿಳಿಸಿ, ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯತ್ತ ತೆರಳುವುದು ಅವರ ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿ! ಆದರೆ, ಅವರ ಕುಣಿತವಾಗಲಿ, ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಡಿತವಾಗಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಂಗಸಾಧನೆ!

ಅಂತಹ ಹುಲಿ ವೇಷಗಳು ಕಾರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಮಂಗಳಾದೇವಿ ಅಥವಾ ಕುದ್ರೋಳಿ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಮೂಗಿನ ವರೆಗೆ ಶರಾಬು ಏರಿಸಿ, ಯಾವುದಾದರೂ ಸಾರಾಯಿ ಗಡಂಗಿನ ಪಕ್ಕದ ಫುಟ್‍ಪಾತ್‍ನಲ್ಲಿ, ತೋಡಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯಾಗಿ ಬಿದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮಾರನೇ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಯೆ ಬಿಸ್ಕುಟ್ ಅಂಬಡೆಯಂತಹ ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅತ್ತಿತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾ, ತೂರಾಡುತ್ತಾ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೇ ಮನೆಯತ್ತ ತೆರಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯ.

ಅಂತಹ ವೇಷಗಳು ಇಂದು ನೋಡ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ದಸರಾ ವೇಷ ಹಾಕುವವರೇ ಕಮ್ಮಿ ಅನ್ನಬಹುದಾದ ಇಂದಿನ ಹೈಟೆಕ್ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ, ನರಿ, ಕೋತಿ, ಕೋಡಂಗಿಯಂತೆ ವಿಚಿತ್ರ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟ ತುಂಡು ಕರಡಿ, ಸಿಂಹ ವೇಷಗಳು, ತಾರಕವಾಗಿ ಢೋಲು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ, ತಾಳ ತಪ್ಪಿ ನಲಿಯುತ್ತಾ ಅಂಗಡಿ ಅಂಗಡಿ, ಮನೆ ಮನೆ ಸುತ್ತುವುದು ಕಂಡರೆ....ಅದು "ತಿಕ್ಕಿನಾತ್ ಪೆಜ್ಜುಗಾ" ಎಂದು ಅಪ್ಪಟ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನುವ ನಮ್ಮೂರಿನವರಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ "ಕೊಟ್ಟವ ಕೋಡಂಗಿ, ಈಸ್ಕೊಂಡವ ಈರಭದ್ರ" ಎಂದು ನಂಬಿದ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಕೆಲಸವನ್ನರಸಿ ವಲಸೆ ಬಂದ ಬಡ ಕಾರ್ಮಿಕರು!

ಮಹಾಲಯ, ಪಿತೃಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಹಸಿ ಶುಂಠಿ

Pic source:   www.pixabay.com

ತಲೆ ಬರಹ ನೋಡಿ,  "ಮಹಾಲಯಕ್ಕೂ, ಪಿತೃಪಕ್ಷಕ್ಕೂ, ಹಸಿ ಶುಂಠಿಗೂ ಅದೆತ್ತಣ ಸಂಬಂಧವೈಯ್ಯಾ?" ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ತಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಿರ್ರೆನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಮಹಾಲಯ, ಪಿತೃಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅವಲಕ್ಕಿ ತಿನ್ನೋಣ, ಇವು ಮೂರು ನಮ್ಮ ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದರೊಂದಿಗೊಂದು ಬೆಸೆದು, ಆ ಆಚರಣೆಗಳು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ಆಸ್ತಿಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿವೆ. ಹಸಿಶುಂಠಿ ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು ಅನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಆಗದೇ?

ಸರಿ, ಓದಿ.

ಮಹಾಲಯ, ಪಿತೃಪಕ್ಷಾಚರಣೆಗಳು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ನನಗೆ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಅವಲಕ್ಕಿ ತಿನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತುಸು ಜಾಸ್ತಿ. ಯಾಕಂದರೆ ಕಂಠಪೂರ್ತಿ ತಿಂಡಿ ತಿಂದ ಅನುಭವ ಸಿಗಲು ಅವಲಕ್ಕಿಯಂತಹ ಉಪಹಾರ ಬೇರೊಂದಿಲ್ಲ. ನಡೆದಾಡಿ ಊರಿಡೀ ಸುತ್ತುವ, ಆಟವಾಡಿ ದಣಿದು ಬಳಲಿ ಹಸಿವ ಜೀವಕ್ಕೆ ಬೆಲ್ಲ, ತೆಂಗಿನ ತುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಿಟಿಕೆ ಏಲಕ್ಕಿ ಪುಡಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವಲಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ತಿನ್ನಲು ಅತೀವ ಆನಂದ. 'ಸಿಹಿ' ಎಂದರೆ 'ಅವಲಕ್ಕಿ' ಅನ್ನುವುದು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ!

ನಮ್ಮ ನೆರೆಕರೆಯ ವಾಸುದೇವ ಪೈಗಳ ಮಕ್ಕಳು, ಮಿತ್ರರಾದ ವೇಣುಗೋಪಾಲ, ವೆಂಕಟೇಶ ಮತ್ತು ಅನಂತ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಆಟವಾಡಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೇ  ಅವರ ಮನೆಗೆ ನಾವೂ ಆಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸಮೀಪವಾಗಿ, ಮಹಾಲಯದ ಪಿತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿರಿಯರ ಪ್ರೇತಾತ್ಮವನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಸಿಹಿ ಅವಲಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇಕೆನಿಸುವಷ್ಟು ತಿನಿಸಿ ಕಳಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು, ಅಷ್ಟೇನೂ ಸ್ಥಿತಿವಂತರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರು.

ನಾನಂತೂ ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ಆ ದಿನದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಕಾದಿರುತ್ತಿದ್ದೆನು, ಬರೇ ಆ ತಿಂಡಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪೈಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಆದರ, ಮಮತೆಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಹೌದು! ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಪಟವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನೇರವಾದ ನಡೆ ನುಡಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು 6 ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳು ನನ್ನನ್ನು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವನಂತೇ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಲಕ್ಕಿ ತಿನ್ನುವ ದಿನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಂತೆ ಅನಂತ, ವೆಂಕಟೇಶ, ವಿಜಯಾ, ಶ್ಯಾಮಲ, ಶಾಲಿನಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ,  ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ, ಆಡುವಾಗ, ಪದೇ ಪದೇ ನನ್ನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ "ಖಂಡಿತ ಬರ್ತಿಯಲ್ಲ! ಮರಿಬೇಡಾ....!" ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಎರಡು ದಿನ ಮುಂಚೆ ಅವರಮ್ಮ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ನಮ್ಮಮ್ಮನನ್ನು ಮುಖತಃ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ನಮ್ಮನ್ನು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅವಲಕ್ಕಿ ತಿನ್ನುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಡಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಯಾವತ್ತೂ ಬೆಳಿಗ್ಯೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಅಭ್ಯಾಸವಿರದ ನನಗೆ, ಬೇಗ ಏಳಬೇಕೆಂಬ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ರಾತ್ರಿ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಬಾರದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಪೈಗಳ ಮನೆಯ ಸಮ್ಮಾನ ಊಹಿಸಿಯೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಮಹಾಲಯದ ಆ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಯೆ ಆರು ಘಂಟೆಗೇ ಎಚ್ಚರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು! ಎದ್ದು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ವಿಧಿ ಮುಗಿಸಿ ಮಿಂದು ಚೊಕ್ಕವಾಗಿ ಚಡ್ಡಿ ಅಂಗಿ ತೊಟ್ಟು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಎಣ್ಣೆ  ಹಾಕಿ ತಲೆ ಬಾಚಿ, ಹೊರಟು, ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರರ ಮುಂದೆ ಸಂಭಾವಿತನಂತೆ ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲಗೆ ಅಡಿಯಿಟ್ಟು ಕಂಪೌಂಡ್ ಗೇಟು ದಾಟಿದೊಡನೆಯೇ ದಾಪುಗಾಲಿಟ್ಟು ಧಾವಿಸಿ, ಒಂದು ಫರ್ಲಾಂಗ್ ದೂರವಿದ್ದ ಪೈಗಳ ಮನೆಯನ್ನು ಎರಡು ನಿಮಿಷದೊಳಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದೆನು! ಅಣ್ಣ ರಾಧಾಕಾಂತ ನನ್ನ ಹಿಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವ, "ಏಯ್! ಹಾಗೆ ಓಡಬೇಡ. ಸ್ವಲ್ಪ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಹೋಗು. ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕದವನಂತೆ  ತೋರಿಸಿಕೊಂಡು ಮನೆಯ ಮರ್ಯಾದೆ ತೆಗಿಬೇಡ. ಅನಂತನ ಮನೆಯವರು ದುರಾಸೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾರು ಹೇಸಿಗೆ!" ಎಂದು ನನಗೆ ಜೋರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ!  ಅದ್ಯಾವುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕಿಸೆದ ನಾನು ಓಡಿ ಮೊದಲು ಅವರ ಮನೆ ಸೇರಿ, ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಈಸಿ ಚೇಯರ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಿ ನವಭಾರತ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಪೈಗಳ ಸಮೀಪ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ.

ಅವರು ಸಪೂರ ಕಣ್ಣುಗಳೆಡೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಿ, ನಸು ನಕ್ಕು ಆತ್ಮೀಯತೆಯಿಂದ "ಹೇಗಿದ್ದಿಯಾ ಮಗೂ? ಒಬ್ಬನೇ ಬಂದಿಯಾ.... ಅಣ್ಣಂದಿರು ಬಂದಿದ್ದಾರೋ?" ಎಂದು ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ತಲೆದೂಗಿ, ನನ್ನ ಮೊದ್ದು ಮಾತುಗಳಿಂದ ಉತ್ತರ ನೀಡಿ ಖುಷಿ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪೈಗಳು ಮಡದಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಸ್ವರದಿಂದ ಕರೆದು "ಹೌದಾ.....! ತಿಂಡಿ ತಯಾರುಂಟೋ? ನೊಡು ರಜನಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ! ಅನಂತ, ವಿಜಯಾ, ಶ್ಯಾಮಲ, ಶಾಲಿನಿಯನ್ನು ಹೊರ ಬರಲು ಹೇಳು. ಮಕ್ಕಳು ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗೊಬ್ಬರು ಮಾತನಾಡಿ ಆಡಿ ಖುಷಿಯಿಂದಿರಲಿ!" ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಕೀರಲು ಸ್ವರ, "ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಲ್ಲಿ ಅಂದ್ರೆ! ಐದು ನಿಮಿಷ ನಿಲ್ಲಿ. ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಇಡ್ಲಿ ತಯಾರಾಗ್ತಾ ಉಂಟು. ಗಡಿಬಿಡಿ ಮಾಡಿದ್ರೆ....ಅರ್ಧ ಬೆಂದು ಪಿಚಿಪಿಚಿ. ಹಾಂ! ರಜನೀ...ಸ್ವಲ್ಪ ಕೂತುಕೋ ಮಗಾ...ಬಂದೆ, ಆಯ್ತಾ!"

ಕಾಯಲು ತಾಳ್ಮೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ದೇಶಾವರಿ ನಗೆ ಬೀರಿ "ಚಿಂತಿಲ್ಲ ಚಿಂತಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದೆ.

ಒಮ್ಮೆ, ಹೊಸದಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ನಲ್ಲಿ  ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಪಿತೃಪಕ್ಷಕ್ಕೆಂದೇ ಊರಿಗೆ ಬಂದ ವೆಂಕಟೇಶ ತನ್ನ ಹೊಸ 'ಹೆಚ್.ಎಂ.ವಿ. ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸೋ' ಗ್ರಾಮೋಫೋನ್ ನನಗೆ ತೋರಿಸಿ, 45 RPM ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಡಿಸಿ, ಲಿಟ್ಲ್ ರಿಚಾರ್ಡ್ ಕಿರುಚಾಡಿ ಕೂಗಿ ಹಾಡುವ 'ಲೂಸಿ' ಪೊಪ್ ಹಾಡನ್ನು ನುಡಿಸಿ ತೋರಿಸಿ, ತೋರು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಫಕ್ಕನೇ ಗ್ರಾಮೋಫೋನ್‍ನ ಸೂಜಿಕೈಯನ್ನು ಚಾಣಕ್ಯತೆಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಹಾರಿಸಿ, ಹಿಡಿದು ಅದರ ಉಯ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾಗಿದ್ದೆ!

ಕೊನೆಗೂ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಚಾಪೆ ಹಾಕಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು, ನನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರು ಕಮಲಾಕಾಂತ ಮತ್ತು ರಾಧಾಕಾಂತನನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕೂರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಪ್ಲೇಟ್ ಇಟ್ಟು ಸಿಹಿ ಅವಲಕ್ಕಿ, ಅದಾಗಲೇ ಬೇಯಿಸಿ ಹಬೆಯಾಡುವ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಇಡ್ಲಿ ಬಡಿಸಿ, ನೀರು ಚಟ್ನಿ ಸುರಿದು "ತಿನ್ನಿ ಮಕ್ಕಳೇ, ತಿನ್ನಿ....ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ತಿನ್ನಿ,. ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ಮಾಡಬೇಡಿ..." ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಮ್ಮ ಎದುರು ಕುಳಿತು ನಾವು ಗಬಗಬನೇ ತಿನ್ನುವುದನ್ನೇ ದೃಷ್ಟಿಸಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಯ ನಸುನಗೆ ಬೀರುತ್ತಿದ್ದಳು ಆ ತಾಯಿ!

"ಇನ್ನೆರಡು ಸನ್ನಣ ತಿನ್ನು! ಎರಡೇ ಎರಡು ತಿಂದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಸಾಕು? ನೀವು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಾಯದ ಮಕ್ಕಳು. ಗಟ್ಟಿ ತಿನ್ನಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಮತ್ತು ರಾಧಾಕಾಂತ ಮುಖ ಮುಖ ನೋಡಿ ಅಸಹಾಯಕರಾಗಿ "ಬೇಡ...ನಾವು ತಿನ್ನುವುದೇ ಇಷ್ಟು, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ಅಲ್ಲ, ಸಾಕು" ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಕಾರಣ, ಅವರು ಚಟ್ನಿಗೆ ನಮಗಾಗದ ಒಂದು ವಸ್ತು ಸೇರಿಸಿ ಅರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅದು ಹಸಿಶುಂಠಿ!

ಹೌದು. ನಮ್ಮಮ್ಮ ಯಾವತ್ತೂ ಚಟ್ನಿಗೆ ಹಸಿಶುಂಠಿ ಬೆರೆಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮಗೆ ಅಂತಹ ಚಟ್ನಿ ತಿಂದು ಅಭ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಸ್ಪಂಜಿನಂತೆ ಮೃದುವಾದ, ಅವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ನಣ, ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಇಡ್ಲಿ ತಿನ್ನುವ ನಮ್ಮ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಜರ್ರನೆ ಇಳಿದು ನಾವು ಒಂದು ತರಹ ಕಕ್ಕಾಬಿಕ್ಕಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದೆವು! ಪ್ರತೀ ವರುಷ ಆ ದಿನಕ್ಕೆ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅವರು ಹಸಿಶುಂಠಿ  ಹಾಕದೇ ಚಟ್ನಿ ಮಾಡುವರೋ ಎಂಬ ಆಸೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆ.

ನಾನು ಬೆಳೆದು ಕಾಲೇಜು ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿ, ಮಹಾಲಯದ ಪಿತೃಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅವಲಕ್ಕಿ ತಿನ್ನುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ವರೆಗೂ ನನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಸತ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ! ಅವರು ಚಟ್ನಿಗೆ ಹಸಿಶುಂಠಿ ಹಾಕುವುದು ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ವಾಸುದೇವ ಪೈಗಳ ಮನೆ ಮಂದಿಯ ಪ್ರೀತಿ, ಮಮತೆ, ಆದರಗಳಿಂದಲೇ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತೃಪ್ತನಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
-------------------------------------------------
ಕೊನೇಯ ಮಾತು:
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶಾಲಿನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಹಳೇ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೆದಕುವಾಗ ಅವರ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಮಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವಲಕ್ಕಿ ತಿನ್ನುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಬಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಶುಂಠಿ ಬೆರೆಸಿದ ಚಟ್ನಿ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ತುಟಿ ಪಿಟಕ್ಕೆನ್ನಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಅವರು ಈ ಲೇಖನವನ್ನೋದಿ, ಅವರಮ್ಮ ಚಟ್ನಿಗೆ ಶುಂಠಿ ಬೆರೆಸಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿ ಸಹನಾ ಮುಖಾಂತರ ತಿಳಿಸಿದರು. ಪಿತೃ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶುಂಠಿ, ಈ ಎರಡು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರವಿರುವುದರಿಂದ ಚಟ್ನಿಗೆ ಶುಂಠಿ ಬೆರೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬ ಸತ್ಯ ನನಗಿಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು!

ನಾನು ಕಂಡ ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ

Mijar Annappa - Pic courtesy: ajekar.blogspot.com

1975ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನ ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆಗ ಮುಂದುವರೆದ ಮಳೆಗಾಲವಾದ ಕಾರಣ ಟೆಂಟ್ ಬಯಲಾಟ ಎಲ್ಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಸಂಗದ ಹೆಸರು ’ಅತಿಕಾಯ ಮಕರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರಜಿತು ಮಹಿರಾವಣ ಕಾಳಗ’.

ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ನಮ್ಮಣ್ಣಂದಿರು ನೆಹರು ಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಟಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪದೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದ ಅತೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ ’ನಳ ದಮಯಂತಿ’, ಕಾರ್ಕೋಟಕ ಸರ್ಪ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ದೃಶ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಹಾಸ್ಯಗಾರ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಅವರ ತಿಳಿ ಹಾಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿ ನನ್ನ ತಲೆಕೆಡಿಸಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವ ಆಸೆ ಪಟ್ಟ ನನ್ನನ್ನೂ ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು, ನಾನು ಅರ್ಧ ಘಂಟೆಯೊಳೆಗೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು, ಇನ್ನೆಂದೂ ಈ ತೂಕಡಿಕೆ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ತಮ್ಮನನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾರೆವೆಂಬ ಶಪಥವನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು!

ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಉತ್ಸವ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ, ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಮುಂತಾದವರ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಗಗಳು ಆಡುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹುಚ್ಚು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ನನಗೆ, ಮಿತ್ರರಾದ ಗಣೇಶ್, ಪುಂಡಲೀಕ ಮತ್ತು ನಾಗೇಶ್ ಜೊತೆಗಿದ್ದುದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಬರಲು ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ನೀಡಿತ್ತು. 2 ರೂಪಾಯಿಯ ಟಿಕೆಟ್ ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ನಾವು ರಾತ್ರಿ ಸರಿಯಾಗಿ 9:30ಕ್ಕೆ ಪುರಭವನದ ಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೂತು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಎದುರು ನೋಡಿದೆವು.

ನಾನಂತೂ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಅರ್ಧದ ವರೆಗೆ ಅತಿಯಾದ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದೆ, ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು, ಕುಣಿದಾಟ, ಹಾರಾಟ, ಹಾವಭಾವ, ಭಂಗಿಗಳು, ಚಂಡೆ ಮೃದಂಗಗಳ ಬಡಿತ, ಭಾಗವತರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ, ತಾಳ, ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ಮೋಡಿ, ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ನೈಜತೆ ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡೆ!

ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ 12:00ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಧ ಸಮಯದ ವೇಳೆ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ತಿಂಡಿ ಕಾಪಿ ಚಹಾ ಮಾರುವ ಗಾಡಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಬಿಸ್ಕುಟಂಬಡೆ, ಗೋಳಿಬಜೆ, ಬನ್ಸ್ ತಿಂದು ಕಾಪಿ ಕುಡಿದು, ಮೂತ್ರಶಂಕೆ ನಿವಾರಿಸಿ, ಮರಳಿ ಬಂದು ಕೂತೆವು. ಆಗಲೇ ಅರ್ಧಕ್ಕರ್ಧ ಜನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವರು ಜೋರಾಗಿ ಗೊರಕೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ ಎದುರಿನ ಸೀಟಿನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಕಾಲು ಚಾಚಿ ಗಟ್ಟಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದ್ದರು!

ನಾವಂತೂ ಚೂರೂ ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆ ಮಿಟುಕಿಸದೇ ಮುಂದಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೆದುರು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೆವು. ಕಥೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೆಚ್ಚು ತಲೆಗೆ ಹೊಕ್ಕದಿದ್ದರೂ, ವೇಷಗಳ ಮೋಡಿ ನೋಡುವ ಉತ್ಸಾಹ ನಮ್ಮಲ್ಲಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅರ್ಧ ಸಮಯದ ನಂತರ ಬರುವ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಮತ್ತಿತರ ಹಾಸ್ಯಗಾರರನ್ನು ನೋಡುವ ಕುತೂಹಲ ನಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಿಸಿತ್ತು! ಒಂದು  ಗಂಟೆ ಕಳೆದರೂ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು ಬರುವ ಲಕ್ಷಣ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆಗಾಗ್ಯೆ ನಡು ನಡುವೆ ಬಂದು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾತಾಡಿ ಹೋದರೂ ನಿರಂತರ ಅರ್ಧ ಘಂಟೆ ಹಾಸ್ಯ ಮಾತಾಡುವ, ಜನರ ನಿದ್ರೆ ಎದ್ದೋಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾತ್ರ ಶುರುವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಕಾದು ಕಾದು ನಾವೂ ಆಕಳಿಸಲು, ತೂಕಡಿಸಲು, ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಲು, ಫಕ್ಕನೆ ಚಂಡೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಲು, ಹಾಗೇ  ’ಅತಿಕಾಯ ಮಕರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರಜಿತು ಮಹಿರಾವಣ ಕಾಳಗ’ ನೋಡುತ್ತಾ ನೋಡುತ್ತಾ ನಿದ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕಾಳಗವೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆನ್ನಿ! ನಡುವೆ ಎಲ್ಲಾದರೂ ನಾವು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹಾಸ್ಯಗಾರರ ಪಾತ್ರ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗುವುದೆಂಬ ದುಗುಡ! ಕೊನೆಗೆ ಗಣೇಶ್ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ನಾವು ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿಯ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಪಾಳಿಯಂತೆ ಅರ್ಧರ್ಧ ಗಂಟೆ ಎಚ್ಚರ ಕುಳಿತು ಹಾಸ್ಯಗಾರರ ಪ್ರವೇಶವಾದ ತಕ್ಷಣ ಇತರರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಬೇಕು!

ಅಂತೂ ಸುಮಾರು 2:30ಕ್ಕೆ ಹಾಸ್ಯಗಾರರ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತು! ಸುಗ್ರೀವ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ, ಮತ್ತು ಹನುಮಂತ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಇದ್ದರು. ಸುಳ್ಳಾಗಲಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮೆಣಿಕೆ. ಶುರುವಾಯಿತು ಅವ್ಯಾಹತ ಹಾಸ್ಯ!

ಅವರಿಬ್ಬರು ಪೆದ್ದು ಪೆದ್ದಾಗಿ ಏನೇನೋ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು  ಕಂಡ ಸಭಿಕರೆಲ್ಲಾ ಹೊಟ್ಟೆ ಹುಣ್ಣಾಗುವಂತೆ ಬಿದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಣೇಶ್, ಪುಂಡಲೀಕ  ಹಾಗೂ ನಾಗೇಶ್ ನಕ್ಕು ನಕ್ಕು ಅವರ ಕಣ್ಣಿಂದ ನೀರು ಬಸಬಸ ಧಾರಾಕಾರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಾನೂ  ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ನಕ್ಕಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದೆನು. ಆ ಹಾಸ್ಯ ಅತೀ ಬಾಲಿಶವಾಗಿದ್ದು, ನನ್ನ ಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಮೀರಿ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ನನಗೆ, ನನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಕಳಪೆ ಹಾಸ್ಯವದೆಂದು ಸ್ವಲ್ಪ ನಿರಾಶೆ!

ಅವರಿಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನೆನಪಿದ್ದದ್ದು ಒಂದೇ ಸಾಲು. ಅದು ಸುಗ್ರೀವನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಹೇಳುವ ವಾಕ್ಯ.

"ಅಣುಮಂತ ಅಣುಮಂತ, ನಾವು ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಮಾಡುವನಾ....?"

ಅದು ಮಂಗಳೂರಿನ ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಮೋಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸುಮಾರು 20-25 ಸಲ ಪುನರುಚ್ಛರಿಸಿದ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಸಭಿಕರನ್ನು ನಗೆಯ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ  ತೇಲಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ನನಗೆ ಅದು ಚಿಕ್ಕ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವ ಮಾತಿನಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದು, ಅಂತಹ ಹಾಸ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುರುಪು ಉತ್ಸಾಹ ನೀಡಲಿಲ್ಲ! ಆದರೂ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ, ಅವರ ತಿಳಿಯಾದ, ದೊರಗಾದ ಹಾಸ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಮೂಹ ಸನ್ನಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾದೆ! 

ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನಂತೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ದಿಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪುರಭವನದ ಗಡಿಯಾರವನ್ನೊಮ್ಮೆ, ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಯಾಂಡೋಝ್ ವಾಚನ್ನೊಮ್ಮೆ ಆಗಾಗ್ಯೆ ನೋಡುತ್ತಾ ನಾನು, ಉಳಿದ ಆ ಅರ್ಧ ಘಂಟೆ ಸಮಯವನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಕಳೆದೆನೆನ್ನಿ!

ಸರಿ ಸುಮಾರು 3:00 ಗಂಟೆಗೆ ಹೊರ ಬಂದ ನಾವು ಗಣೇಶನ ಸ್ಕೂಟರ್ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಣ್ಣನ ಯೆಜ್‍ದಿ ಬೈಕನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಮನೆ ಕಡೆ ಹೊರಟೆವು. ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಪುಂಡಲೀಕ ಗಟ್ಟಿ ಸ್ವರದಿಂದ "ಅಣುಮಂತ ಅಣುಮಂತ, ನಾವು ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಮಾಡುವನಾ....?" ಎಂದು ಉದ್ಗಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು!

ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಮಲಗಿದ ನನಗೆ, ಅದೇ ವಾಕ್ಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ ಸುತ್ತಿ, ಅಲ್ಲಿಗೇ ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದಂತೆ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದೆನು.

ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಯೆ ನಮ್ಮಣ್ಣ ಕಮಲಾಕಾಂತ ಕೇಳಿದ "ಹೇಗಿತ್ತು ಆಟ? ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಡಯಾಲಾಗು ಸೂಪರ್ ಅಲ್ವಾ?"

ನಾನು ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ, ಗಂಭೀರ ಮುಖಭಾವದಿಂದ ಮಿಜಾರ್ ಅಣ್ಣಪ್ಪರಂತೆ ಸ್ವರ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದೆ -

"ಅಣುಮಂತ ಅಣುಮಂತ, ನಾವು ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಮಾಡುವನಾ....?"

ಕಮಲಾಕಾಂತ ಮನೆಯ ಛಾವಣಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಬಿದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಕ್ಕನು, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ದಿನ ಅದೇ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ನನ್ನನ್ನು ನಗಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದನು. ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಕ್ಕಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಕಲೆ ನನಗೆ ಅದಾಗಲೇ ಕರಗತವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೆ ಕಮಲಾಕಾಂತನ ಪರಿಶ್ರಮ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ನನ್ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಹಾಗೂ ಹಂಬಲ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿಯಿತು!

Once Bitten, Twice Smitten

Yes. We often repeat mistakes in life. That's not just that our memory is short, our logic fails sometimes and we may overlook things. Overconfidence also adds to such stupidity.

I bought my Nokia C3 phone in October 2010, when I was sponsored three days trip to Goa for Tata Nano car ad photo shoot. That phone has 2G internet, and I activated the internet by sending message to a particular number, as instructed by a local mobile store guy. Those days I was also a team member of a Mangalorean web portal reporting news and writing articles. So browsing through that website was very essential for me.

My phone was topped up with Rs. 1000/- prepaid recharge for talk time. As soon as I reached goa, I got the welcome message and the roaming started. I used my phone for making and receiving calls, sms and also internet browsing.

Within a day I found that the balance is drastically coming down, and on the second day, my balance sank below the Rs.100/- mark! I called up my friend Ajay Baliga in Mangalore over phone and requested him to power recharge my phone with an extra Rs. 1000/- currency and he obliged.

After my Goa trip was complete, I checked that I had used almost Rs. 1650/- on phone calls, internet browsing and other activities. Then when I discussed this with another friend Konchady Prakash Shenoy, he said Airtel has data plan of Rs.98/- for one month which you can use for 1 GB data. I was shocked to know that I wasted so much currency when I could have done the same thing within an investment of Rs. 100/- for a month!

So I went for that data plan and lived happily for 3 years.

Then I was tempted to buy a 3G smartphone. I went for Samsung S7562 with dual SIM and someone said, it is better to go for a 3G SIM since the phone is 3G, and my Airtel SIm was 2G. I went for the second SIM by BSNL and activated their data plan which was cheaper than Airtel. I also bought a 3G USB dongle so that I can use the same SIM for browsing internet on my PC in case the landline had issues. Eventually I stopped charging the SIM with data plan, as I have WiFi at home which is sufficient for my usage.

So far so good.

Last week, I had problem with connectivity when my BSNL land phone was dead and broadband was intermittently getting disconnected. So I started using the dongle with BSNL SIM loaded in it as and when needed. Thus for 2 days I was happy. On the third day, I was outside in a hotel in the evening, and was idle for a long gap of time waiting for someone. Thought of browsing the net and switched on mobile data. Happily browsed youtube, watched song videos, browsed through my blog, facebook, whatsapp, and what not!

My friend arrived, we had snacks and coffee, I showed him Garam Tawa android app and boasted about what all I am into, and impressed him. He was fascinated, and asked me which data plan I am using. I proudly said BSNL 155/- for 22 days, 1GB data free!

Then I switched mobile data off, and suddenly the message appeared from Airtel,

"You have used 1670 MB data, cost is Rs.167/-, and your current balance is Rs.44.15".

Then I realised that my BSNL SIM was left at home in the USB dongle! 

The Monsoon Ritual Called 'Choodi'

Choodi signifies complete womanhood and most of the GSB ladies perform this pooja. My mother being an orthodox GSB woman, used to follow that religiously every year in the monsoon month of Shravan. 

Perhaps I was the only boy in our home who used to pick those flowers and foliage for my mother on MG Road Ballalbagh by the thodu(rain water gutter), where the present Kalyan Jewellers is situated! I have fallen into that thodu at least once every year in an attempt to pick 'Maajjraa Naankut', a type of fern. The other ferns that I used to pick were useless for chooDi. I also remember that when our neighbour Vakil Venkatraya Kamath's property(Present SDM Eye Hospital) was purchased by Late KP Mukunda Prabhu and construction was going on, they had dumped heaps of bamboos in their compound and some of the rotten  bamboos facilitated growth of anwaali in abundance! My mother was extremely happy to see them!

For me getting Ratnagandhi and Karveer flowers was like a cakewalk! Both the trees were there at our neighbour Narayana Shetty's compound on the other side of the road. Their compound wall was easy to climb with moulded cement ventilators at regular intervals and then of course, 'Ajjana Kode', the big umbrella with wooden staff and arc handle came in handy to pull and lower the top branches of Ratnagandhi plant and pluck the flowers. Dibrankoru used to grow just outside our compound after they surfaced our compound fully with concrete in the late Sixties. Other flowers that grew wild in our compound were doshNi phool, shankha pushpa, chirdo and nantha phool.

I was so keen about flooding the house with flowers and leaves, my mother used to mumble and advice me not to bring such a heap, since she had plans to make limited choodis and distribute them. She also used to say they in exchange people give her the choodis they make and thus the number of choodis were well taken care of!

I have even tried my hand at compiling flowers for the choodis and the main job I used to do was passing chirdo flowers through the stem of rathnagandhi, since chirdo had brittle petals. Sometimes when it rained heavily, getting some flowers was difficult. Then mother used to add any available flower. I had to run to Car Street or Hampankatta on my bicycle, to get them for her.

Drawing rangoli on the door step(Humbraa Chalk) was fun. I used to sprinkle water on the wooden door frame step and draw rangoli designs with either Shedi(Chalk stone) or with chalk piece. That used to last a day, but half of it used to get wiped as people stepped on that while crossing the door step.

The reward we young boys got after the choodi pooja used to be a simple panchakajjaya type sweet like Phova(Pounded rice) or Lhaayi(Popped rice) mixed in coconut jaggery choorna or sweet chutney. Sometimes that used to get soaked in the unexpected rains that lashed while performing the pooja. Very few times mother had prepared some churmundo, sheera or some other sweet for choodi pooja. Sometimes she just offered Nirakkshane or some nuts and raisins along with sugar candy. I also worked as umbrella bearer for my mother as she performed pooja when it rained!

That scenario faded slowly after 1973, when my second sister in law Prabha Shenoy stepped into our home after marrying my brother Srikanth in November 1972. She took personal interest in selecting the dibrankoru and other wild foliage, while I restricted my service to getting rathnagandhi and karveer from our neighbour's compound.

By 1974 July we moved into a rented house in Shediguri and then my sister in law took full charge of arranging choodi components. I was also just out of college completing my undergraduate studies and felt rather embarrassed to continue collecting flowers for choodi! Yet, my elder brothers and friends kept teasing me and kept asking me for the next one or two years about why I was not going for choodi flowers.

I had written an article for a Mangalorean web portal some years ago. Here's the gist of that article:

Choodi Pooja - A unique Konkani tradition

Shraavan is the month when GSB Hindu women celebrate many festivals and offer many Poojas. Choodi Pooja is one of them. Legend has it, that Demon Jalandhara's wife Vrinda was very beautiful and chaste. She was also an ardent devotee of Lord Vishnu. To save the world from the grip of the demons, Lord Vishnu was awaiting an opportunity to demolish the wicked Jalandhara that would be possible only if Vrinda loses her chastity. When Jalandhara is away one day at the war front, Lord Vishnu is believed to appear before Vrinda in the form of her husband and has connection with her. Vrinda loses her chastity and as a result, Jalandhara loses his life in the battle field. Later, Vrinda realises that it was not her husband Jalandhara but Lord Vishnu who had connection with her, thereby snatching away her chastity along with her husband's life. Being devotee of Lord Vishnu, she has faith that Vishnu's act was aimed at the welfare of the world. Lord Vishnu suggests her to offer Choodi Pooja to the Tulsi plant during Shraavan month, which ascertains chastity and fortune for women. She offers the pooja before noon and thus, Choodi Pooja came into existence.

Women perform Choodi Pooja every Friday and Sunday of Shraavan Maasa(Month). A newly married woman performs her first Choodi Pooja in the presence of many elderly women, separately in her home and her parents' home.

The name Choodi resembles the Kannada word 'Soodi' or a tied bundle. The arrangement of flowers and herbs used to make choodis also resembles the ethnic Japanese flower arrangement 'Ikebana'. Choodis are believed to have cooling and healing effect on the heads of the women who wear them.

A standard Choodi requires many flowers and herbs to be collected, as mentioned here -
1. Ratnagandhi
2. Ratha Pushpa
3. Gauri Pushpa
4. Kaaylya Dolo(Crow's Eye)
5. Anwaali
6. Aarati Pushpa
7. Kangani Pushpa
8. Shanka Pushpa
9. Mithaai Pushpa
10. Cat’s Nails
11. Wild Grass(Dibrankoru)
12. Plantain yarn(Vaayu) for tying.

Making Choodis is a work of art and the formation of flowers and herbs should look balanced in colour and texture. Women personally pick the fresh flowers and herbs where they are available freely. They carefully select the ingredients and make the Choodis and arrange them in a tray.

Next, they prepare a prasadam(Offering) sweet, normally puffed rice(Aralu) with jaggery and grated coconut flavoured with a hint of cardamom. Alternately, they use Beaten Rice (Avalakki) instead of puffed rice. Sometimes, Panchakajjaaya or five ingredient sweet is prepared and offered.

The door step(Hosthilu) are decorated with chalk designs(Rangoli or Humbraa Chalk).

First, pooja is offered to Tulsi plant with a brass pedestal lamp, water drops fed to the Tulsi plant and also consumed by the one offering the pooja (Aachamana). Kaajal and Kumkum are applied to Tulsi as a symbol of womanhood, sweet is offered, followed by Soorya Namaskaara(Sun Worship).

Then Choodi is offered to Tulsi and aarati(Flame) is shown to Tulsi. Later, they offer pooja and Choodis to the Door step(Hosthilu). Finally, all the gods within home are offered similar pooja and Choodis. The remaining Choodis are offered to elderly women by the younger ones. They all wear the Choodi in their hair locks. In return, the elders also present a choodi to the younger ones. For the next four weeks or eight days, GSB women will be busy, going from house to house, offering Choodis and receiving Choodis.

There is also a custom, that the wife offers the first Choodi to her husband along with a worshiped coconut, especially when a 'Vaaina Pooja' is performed. 'Vaaina' is a clean shaven coconut with spots of Kumkum and haldi on it, believed to bring happiness and goodwill for married women.

Superstition apart, Choodi Pooja is symbolic where a woman feels complete within her married life. This pooja also gives scope for women to keep social contact with their families at least once a year.

Chaatwala With A Difference

Pic courtesy: httpwww.tadtop.com

There was this Agarwal making chaat at Rajajinagar Bhashyam Circle Market Bangalore, in the early Eighties. I was staying with my friends Shivananda Shenoy and Narayana Kini in a rented house near the School down the road, and we were daily visitors to Agarwal's shop. Needless to say, the fat short guy with a thin black beard was friendly and he used to make chaat according to our taste, little more spicy and tangy, with a handful of extra chopped onions as garnish! He was also a good human being with a philosophical outlook.

We friends were addicted to  Campa Cola and used to drink one 200 ml cola everyday after consuming 'Masala Puri' and 'Paani Puri'. Agarwal tried to advice us not to go for synthetic stuff, though he used to sell them. He recommended us 'Nimbu Soda' or fresh lime soda or just plain soda. We wouldn't listen to him and Campa Cola was our daily poison!

One day, after repeated brainwash by Agarwal, I tried his 'Nimbu Soda'. He squeezed half a lemon into the glass, added a spoonful of sugar syrup and a pinch of salt. Then he poured cold Campa soda over it while beating the drink and handed over to me. As I was about to take a sip, he stopped me and said "I will add something that will make you forget Campa Cola and go for 'Nimbu Soda' or fresh lime with soda. He took a pinch of some powder and added to the drink. The drink started to seethe like a volcano and I panicked! I was not sure if that was a palatable thing he added. Some drink got overlowed and I felt annoyed. Agarwal smiled and said "Don't hesitate. Go on sipping the drink. It is something that keeps you healthy and something that quenches your thirst naturally."

I took a sip and the flavour reminded me of Lakhan's 'Kaala Khatta' I had at Five Gardens Bombay with my friends. I asked Agarwal what was the secret ingredient, and he said it's 'Kaala Namak'. That had a slight smell of Hydrogen Sulphide but was very refreshing. I asked for one more, and Agarwal said, he will show me a magic!

He opened a Campa Soda, added a pinch of Kaala Namak and held the bottle to his lips. The soda raised without him shaking the bottle or lifting it, and within seconds he emptied all the 200ml of soda without taking the bottle off his lips! That was really amazing and I too tried to do that but failed. Soda went into my nostrils, spilled over my cheeks and I was looking pathetic! Our friends also got amused and they too tried it, and one among us, Narayana succeeded in gulping the full soda in one sip like Agarwal did!

From that day onward, we took to either Nimbu Soda or plain soda with kaala namak at Agarwal's Chaat shop.

Agarwal may have made more money selling us Campa Cola, but his attachment to us made him advice us not to go for such harmful drink and resort to the healthy refreshing Nimbu Soda with another healthy organic salt popularly known as Kaala Namak or 'Saindhava Lavana' in Ayurveda, which has medicinal properties. Indian street food vendors have more sense and humanitarian approach than those running fast food chains, I realised then.